Από την Dr. ιστορικής μουσικολογίας-πιανίστα Δήμητρα Χόνδρου
Από αριστερά προς τα δεξιά: Πάνυ Σαράφη (εκδότης), Μανόλης Σειραγάκης (σκηνοθέτης), Ηλέκτρα Φραγκιαδάκη (Ισμήνη), Carole Fréchette (συγγραφέας), Δημήτρης Φίλιας (μεταφραστής), από το Μαλλιαροπούλειο Θέατρο Τρίπολης).
Αριστερά: Ηλέκτρα Φραγκιαδάκη από το θέατρο Arroyo στην Αθήνα.
Δεξιά: Το εξώφυλλο του βιβλίου από τις εκδόσεις «Λιοτρίβι»
Το Σάββατο 7 Μαρτίου 2026, παραμονή της γιορτής της γυναίκας, παρακολουθήσαμε στο θέατρο Arroyo τηναθηναϊκή πρεμιέρα της Ισμήνης, της πολυβραβευμένης Καναδής συγγραφέως Carole Fréchette. Η Ισμήνη, μάλλον ο σιωπηρέστερος όλων από τους δραματικούς χαρακτήρες του αρχαίου δράματος, διεκδίκησε επιτέλουςτον δικό της προσωπικό χώρο στο δραματουργικό γίγνεσθαι. Η συγγραφέας, μέσω του μονολόγου που επινοεί, σε μια προσπάθεια αποκατάστασης του ονόματος και της τιμής της φαινομενικά δειλής μα φιλαδέλφου Ισμήνης, εφευρίσκει μία μεταμοντέρνα διηγηματική πραγματικότητα με την οποία συγκεράζει την αρχαιοελληνική τραγωδία με τη σύγχρονη γυναίκα, ειδομένη υπό το πρίσμα της συναισθηματικής ανθρώπινης γύμνιας, δίνοντας φωνή στην σχεδόν αόρατη Ισμήνη. Μία φωνή, που δίνει επιτέλους χώρο σε μία περιθωριοποιημένη, σχεδόν αγνοημένη, αλλά επιζήσασα σοφόκλεια αντιπρωταγωνίστρια ή αντιηρωίδα, που βρίσκει το σθένος να ορθώσει το ανάστημά της και να περιγράψει με συγκινητικό τρόπο τα συναισθήματά τηςαπέναντι στη διαχρονικότητα της δυναμικής αδελφής της, αλλά και την οικογενειακή της τραγωδία όπως εκείνη την αισθάνθηκε. Ίσως τελικά, οι γονεϊκές και αδελφικές σχέσεις, να συνιστούν ζήτημα που σημαδεύει συν τω χρόνω ανεξίτηλα τη ζωή μας, ένα ζήτημα που προσεγγίζεται με τον πρέποντα σεβασμό και την προσήκουσα σοβαρότητα στο έργο της Carole Fréchette.Το ερώτημα που τίθεται εμφανώς, είναι αν και κατά πόσον η φερόμενη ως φαινομενική αδυναμία της Ισμήνης είναι τελικά ζωοδόχος δύναμη ή μία πιο ανθρώπινη προσέγγιση απέναντι στον Νόμο εκ Θεών και Εξουσίας πορευόμενο.
Η απόδοση του μονολόγου του καθηγητή λογοτεχνικής μετάφρασης Δημήτρη Φίλια, διδάσκοντα στο Τμήμα Ξένων Γλωσσών, Μετάφρασης και Διερμηνείας του Ιονίου Πανεπιστημίου, ήταν τουλάχιστον αξιοζήλευτη.Ο Δημήτρης Φίλιας, ο οποίος έχει τιμηθεί με τον τίτλο του «Ιππότη του Τάγματος του Ακαδημαϊκού Φοίνικα» στη Γαλλία, προσέγγισε το κείμενο όχι ως μεταφραστής, αλλά ως διαμεσολαβητής δύο ζώντων οργανισμών με καθ’ όλα διαφορετική φυσιολογία: της γαλλικής και της ελληνικής γλώσσας. Κατάφερε να προσαρμόσει τη μετρική της γαλλικής γλώσσας στην αντίστοιχη ελληνική, χωρίς να χαθεί η αίσθηση του ρυθμού και η ομαλή ροή του λόγου, αλλά και η παραστατικότητα της δραματουργίας.
Ιδιαιτέρως, θα ήθελα να σταθώ στη μουσική επένδυση του δραματουργικού μονολόγου που είχε διττό ρόλο, την επιμέλεια της οποίας είχε ο σκηνοθέτης Μανόλης Σειραγάκης. Ακούστηκαν αποσπάσματα από το κομμάτι The fosse του Wim Mertens και μέρος από το δεύτερο Μενουέτο της πρώτης Σουίτας για τσέλλο BWV 1007 σε Σολ μείζονα του J. S. Bach. Το πρώτο κατά σειρά έργο που ακούστηκε στην αρχή και στο τέλος του έργου, προσπάθησε να συγκεράσει τις χρονικές τάφρους που χωρίζουν τον Σοφοκλή με τη Fréchette - άλλωστε fosseσημαίνει τάφρος, ενώ το δεύτερο, λειτούργησε άλλοτε ως interludio, άλλοτε ως επίμετρο, κι άλλοτε ως προοίμιο. (Interludio: σύντομο μουσικό ενδιάμεσο επεισόδιο που παρεμβάλλεται ανάμεσα σε δύο μέρη ενός θεατρικού ή λυρικού έργου, λειτουργώντας ως συνδετικός κρίκος, μετάβαση ή διάλειμμα). Το υπομνηστικό μοτίβο του Μενουέτου, παίχθηκε από τον σύμπακτο δίσκο με τίτλο J.S.Bach: Cello Suites on the Cretan lyra από την DNA Label, ερμηνευμένο από τον τσελίστα Γιώργο Καλούδη με κρητική λύρα διατηρώντας τις αυθεντικές τονικότητες του πρωτότυπου, συγκεράζοντας έτσι τη δυτική έντεχνη μουσική με το τοπικό παραδοσιακό χρώμα. Αξίζει να επισημανθεί, πως η λύρα που χρησιμοποίησε είναι ένα αυθεντικό παραδοσιακό όργανο με συμπαθητικές χορδές, κατασκευής του Δημήτρη Χιλλ.
Λίγα λόγια για το έργο: Η Ισμήνη με τον πρωτότυπο τίτλο Ismène, ξεκίνησε το ταξίδι της από το Montpellierτην 1η/06/2023 στο Théâtre de la Remise, στη συνέχεια ταξίδεψε μεταφρασμένη πλέον στην Τρίπολη στις 19/11/2024 στο Φεστιβάλ Βιβλίου Τριπόλεως, μετέβη στο Ρέθυμνο στο θέατρο Αντίβαρο το 2025 και το 2026, και κατόπιν στην Αθήνα, στη σκηνή του θεάτρου Arroyo, όπου είχαμε τη χαρά να την παρακολουθήσουμε. Αφοπλιστική ήταν η ηθοποιός Ηλέκτρα Φραγκιαδάκηπου καθήλωσε με την ερμηνεία της. Η φωνητική της προβολή, οι δυναμικές, η ευρεία χρωματική της παλέτα, όπως και η κινησιολογία της - κυρίως αυτή των χεριώντης, ήταν στοιχεία που προσέδωσαν χαρακτήρα στην ερμηνεία και κράτησαν αμείωτο το ενδιαφέρον του κοινού μέχρι το τέλος. Τα σκηνοθετικά ευρήματα του καθηγητή Θεατρολογίας του Πανεπιστημίου Κρήτης Μανόλη Σειραγάκη, ενταγμένα μέσα σε ένα μινιμαλιστικό περιβάλλον όπου η όποια παρέμβαση λόγω της φύσης της Ισμήνης μόνο διακριτικήεπιτρεπόταν να είναι, ενέτειναν την ένταση ενώ ταυτόχρονα προσέφεραν μία νέα διάσταση: αυτή των πολλών και διαφορετικών αναγνώσεων αναφορικά με την ουσία του κειμένου.
Πολλά συγχαρητήρια τέλος, αξίζουν στη διδάκτορα Πάνυ Σαράφη και στις Εκδόσεις Λιοτρίβι που ιδρύθηκαν εν μέσω πανδημίας το 2021, όπου εκτός από την έκδοση βιβλίων προωθούν συστηματικά και συμμετέχουν ενεργά στα πολιτιστικά και εκπαιδευτικά δρώμενα της χώρας.
