Αρχική Κριτικές Κριτική για την παράσταση "Χειμωνιάτικο ταξίδι"

Κριτική για την παράσταση "Χειμωνιάτικο ταξίδι"

405

Από τη θεατρολόγο Μαρία Μαρή

Το «Χειμωνιάτικο ταξίδι» του βραβευμένου συγγραφέα Σταμάτη Πολενάκη που παρουσιάζεται για πρώτη φορά στο θέατρο και πιο συγκεκριμένα στο Studio Μαυρομιχάλη, σε σκηνοθεσία Έφης Ρευματά είναι ένα έργο υποβλητικό. Από την πρώτη στιγμή καθηλώνουν το θεατή, η κίνηση των ηθοποιών στο χώρο, η στάση των σωμάτων τους, τα βλέμματα που ανταλλάσσουν και η ατμοσφαιρικότητα με την οποία ερμηνεύει ζωντανά στο πιάνο κομμάτια από το Χειμωνιάτικο ταξίδι (Winterreise) του Schubert η Μάγκυ Μελισσάρη, ενώ ακούγεται ηχογραφημένο ένα ποίημα του συγγραφέα με τη φωνή του ηθοποιού Γιώργου Νινιού. Όλα τα στοιχεία της παράστασης καλούν σε ένα ταξίδι αρχικά με άγνωστο προορισμό, αλλά με την εξέλιξη του έργου όλα φωτίζονται.

Πράγματι με ένα ταξίδι στο χρόνο ενώνονται πανέξυπνα τρεις ιστορίες (δύο πραγματικές και μια επινοημένη) με κοινό θέμα το θάνατο. Αυτή της διπλής αυτοκτονίας του ποιητή Χάινριχ φον Κλάιστ και της Ενριέττε Φόγκελ το 1811 στη λίμνη Βανζέε έξω απ’ το Βερολίνο, η μυστική συνάντηση αξιωματούχων των SS στον ίδιο χώρο το 1942, που σφράγισε τη μοίρα εκατομμυρίων Εβραίων και τέλος της φανταστικής ιστορίας με φόντο το πολιορκημένο από τους Ναζί Λένινγκραντ με πρωταγωνιστή έναν δάσκαλο, τον ποιητή Σουβάροφ, ο οποίος μοιράζει όλα τα δελτία τροφίμων του σε ηλικιωμένους και παιδιά μέχρι που πεθαίνει και ο ίδιος από ασιτία.

Είναι εκπληκτικό πώς  ο ίδιος τόπος, η λίμνη Βανζέε μπορεί να είναι το τέλος μιας ρομαντικής ιστορίας αγάπης και συγχρόνως το σημείο όπου υπογράφηκε μια αιμοσταγής, φρικαλέα συμφωνία που οδήγησε στην εκτέλεση αθώων ανθρώπων.

Η ιστορία του ζευγαριού του Χάινριχ φον Κλάιστ (Βασίλης Μπατσακούτσας) και της Ενριέττε Φόγκελ (Μάρω Μελισσάρη), μέσα από θαυμάσιες ερμηνείες, μελετημένη κίνηση και βαθύ προβληματισμό για την ματαιωμένη ανάγκη συντροφικότητας σε αυτό το τελευταίο τους ταξίδι, ευαισθητοποιούν τους θεατές και μαζί με την διαπεραστική μουσική του Σούμπερτ δια χειρός της Μάγκυς Μελισσάρη τους καλούν να διερωτηθούν πάνω στην αντιφατικότητα της ανθρώπινης φύσης, ικανής για τα  καλύτερα, αλλά και τα χειρότερα.

Ο  Κλάιστ  ήταν καταθλιπτικός με κάποιες επαγγελματικές ατυχίες να του επιδεινώνουν την κατάσταση της υγείας του. Τότε έτυχε να συναντήσει την Ενριέττε Φόγκελ, μια παντρεμένη γυναίκα που έπασχε από ανίατο καρκίνο. Πριν από καιρό  είχε προτείνει στην ξαδέρφη του μια συμφωνία αυτοκτονίας, την οποία εκείνη είχε αρνηθεί, η Ενριέττε όμως δέχτηκε με ενθουσιασμό την ιδέα ενός διπλού θανάτου. Η Ενριέττε Φόγκελ (Μάρω Μελισσάρη) με ευγενική φυσιογνωμία, με ήσυχο βλέμμα, εν αναμονή μιας ευδαιμονίας και συντροφικότητας σε αυτό το ύστατο ταξίδι ενσαρκώνει την πραγματική ηρωίδα του ρομαντισμού. Ετοίμασαν επιμελώς τις τελικές λεπτομέρειες. Ο Κλάιστ έκαψε τα υπολείμματα των έργων του. Το μεσημέρι της 21ης Νοεμβρίου του 1811, βγήκαν στην εξοχή, στις όχθες της  λίμνης Βανζέε, νοτιοδυτικά του Βερολίνου. Εκεί ο Κλάιστ πρώτα πυροβόλησε τη Φόγκελ κι έπειτα τον εαυτό του.

Διέμειναν  στο πανδοχείο Στίμμινγκ. Η συμπεριφορά τους είχε κάπως κλονίσει τον πανδοχέα (Δημήτρης Φραγκιόγλου), o οποίος διακριτικά τους παρακολουθούσε, μιας και εκείνοι δεν έδιναν πολλές πληροφορίες αποφεύγοντας τις πολλές συζητήσεις, εισπράττοντας περιχαρής τα χρήματα που του άφηναν και τα φιλοδωρήματα.

Τα τρία  αυτά πρόσωπα αφηγούνται αυτές τις τρεις ιστορίες: Ένας πανδοχέας (Δημήτρης Φραγκιόγλου), του οποίου το πανδοχείο βρίσκεται λίγο έξω απ’ τη λίμνη Βάνζεε όπου φιλοξένησε το ζευγάρι τις δύο τελευταίες μέρες της ζωής του, ο ίδιος ο Κλάιστ  (Βασίλης Μπατσακούτσας) και η Ενριέττε (Μάρω Μελισσάρη).  O πανδοχέας . αφηγητής. σχολιαστής, με μια ιδιαίτερη ερμηνεία, πολύ λεπτή που προβληματίζει για τα όσα συμβαίνουν γύρω του. Ένας μυστηριώδης ρόλος, εκείνος του παρατηρητή, που παρατηρεί την εξέλιξη της ιστορίας και το ξεδίπλωμα της προσωπικής απόγνωσης, που ζητά διακαώς διέξοδο.  Ο φωτισμός του χώρου, πολλές φορές μοναστηριακός, παράπεμπε σε έναν χώρο βαθειάς περισυλλογής, όπου κάποιοι άνθρωποι αποφασίζουν να βάλουν ένα τέλος στην εσωτερική τους ταλαιπωρία και δυστυχία, ενώ  άλλοι είναι έτοιμοι να σπείρουν το θάνατο για λόγους αδιευκρίνιστους, για μια παράνοια.

Οι δυο εραστές εμπνέονται από την Έβδομη συμφωνία του Σοστακόβιτς και από το έργο του Σούμπερτ Χειμωνιάτικο ταξίδι,  ένα από τα αριστουργήματα της γερμανικής ρομαντικής περιόδου. Ο Σούμπερτ συνέθεσε το Χειμωνιάτικο Ταξίδι ενώ ήταν πολύ άρρωστος και είχε προσβληθεί από σύφιλη, η οποία αναπόφευκτα είχε επηρεάσει για το υπόλοιπο της ζωής του την σωματική και πνευματική του υγεία. Είναι εν ολίγοις η περιπλάνηση της καρδιάς του στους δρόμους της μοναξιάς.

Στην κολοσσιαία «Έβδομη Συμφωνία» του, επονομαζόμενη και «του Λένινγκραντ», το συμφωνικό μεγαλείο του Σοστακόβιτς φτάνει στο απόγειό του και «στρατεύεται», για να υμνήσει την ηρωική αντίσταση των κατοίκων του Λένινγκραντ απέναντι στην ανελέητη πολιορκία των ναζιστικών δυνάμεων. Με τις μουσικές αυτές αναφορές συνδέονται τα δύο θέματα του έργου, ενώ σηματοδοτούνται μεγάλα στάδια της ιστορίας και του πολιτισμού.

Ό, τι  και να συμβαίνει, από όποια πλευρά και αν  προσεγγίζει κάποιος τη ζωή, η ιστορία, έρχεται σαν λαίλαπα και εισχωρεί ρυθμίζοντας ακόμα και τα πιο προσωπικά θέματα. Η διαλεκτική αυτή σχέση αποδίδεται πλήρως από την σκηνοθετική ματιά της  Έφης Ρευματά και τις υπέροχες ερμηνείες και των τριών ηθοποιών, της  Μάρως Μελισσάρη ( Εριέττα), του  Βασίλη  Μπατσακούτσα ( Κλάιστ)  και  του Δημήτρη Φραγκιόγλου ( πανδοχέα) και βέβαια από τις καίριες μουσικές αναφορές της Μάγκυ Μελισσάρη.

Πληροφορίες για την παράσταση: Εδώ