Ψυχάρης το ταξίδι μου

«Γλώσσα και πατρίδα είναι το ίδιο. Να πολεμά κανείς για την πατρίδα του ή για την εθνική τη γλώσσα, ένας είναι ο αγώνας. Πάντα αμύνεται περί πάτρης...»

«Όποιος δεν ξέρει λεφτεριά, ισότητα κι αδερφοσύνη, — όποιος γυναίκες δεν ψηφά και λέει τους άντρες σκυλιά — ας ξολοθρεφτεί η βασιλεία του κι ας αφανιστεί τ’ όνομά του!»

«Ένας είναι ο τρόπος της αγάπης και το καρδιοχτύπι είναι το ίδιο παντού· όπου τρέμει αθρώπου καρδιά, ολωνώ μας η καρδιά τρέμει.» Ψυχάρης, «Το Ταξίδι μου», 1888

Γεννημένος το 1854, καθηγητής γλωσσολογίας στο Παρίσι το 1888, ο Ψυχάρης γράφει και δημοσιεύει «το Ταξίδι μου», το πρώτο πεζό λογοτέχνημα στην νεοελληνική λαϊκή γλώσσα. Με όλη την επιστημονική γνώση που διέθετε, αλλά και την ευφυέστατη, ορμητική και ευρηματική λογοτεχνική του ικανότητα, καταφέρνει, με αιχμή δόρατος αυτό το έργο, να αντισταθεί σθεναρά στην απόλυτη κυριαρχία που είχε η καθαρεύουσα στο νεοσύστατο ελληνικό κράτος και στη συνέχεια να συμβάλλει καθοριστικά στην ανατροπή της.

Από τη Γαλλία στην Ελλάδα

Στο «Ταξίδι μου», μας διηγείται, πώς με αφετηρία τη Γαλλία - τη δεύτερη πατρίδα του, όπου απέκτησε τις πιο σύγχρονες γνώσεις φιλολογίας και γλωσσολογίας της εποχής του και διαποτίστηκε από την αγάπη για την ελευθερία, την ισότητα, την αδερφοσύνη των ανθρώπων και τις άλλες αξίες του Διαφωτισμού και της Γαλλικής Επανάστασης - ξεκίνησε μαζί με τη γυναίκα του ένα ταξίδι με προορισμό την αλησμόνητη, την πρώτη πατρίδα του, την Ελλάδα. Ταξίδεψαν στην Κωνσταντινούπολη, όπου είχε περάσει τα παιδικά του χρόνια, στη Χίο, τόπο καταγωγής της οικογένειάς του, και τελικά έφτασαν στην Αθήνα.

Η δημοτική γλώσσα γίνεται θέατρο

Ο Ψυχάρης υπερασπίζεται με τόλμη την καθομιλούμενη γλώσσα, την κοινή, που χρησιμοποιούσαν γύρω του όλοι οι απλοί άνθρωποι, από εκείνους την έμαθε στην παιδική του ηλικία. Τη γλώσσα του Κολοκοτρώνη, του Μακρυγιάννη, του Καραϊσκάκη. Τη γλώσσα των χωρικών, των εργατών, των ψαράδων. Και ενώ «Το Ταξίδι μου» έχει θέση καθαρή και τεκμηριωμένη, διατυπωμένη μάλιστα από ειδήμονα ακαδημαϊκό, δεν είναι έργο για ειδικούς ούτε βαρετό και βαρύγδουπο. Αντίθετα, ένα πολύ δυνατό και βασικό του συστατικό είναι το χιούμορ, ο αυτοσαρκασμός, η σάτιρα. Αλλά και η ευαίσθητη ενατένιση της ομορφιάς. Ο Ψυχάρης την αναζητά παντού χωρίς δισταγμό, ερωτευμένος με τη γυναίκα του, τη ζωή, τη φύση, την τέχνη και την αληθινή ανθρώπινη σοφία.

Η παράσταση μεταφέρει αυτή τη δυναμική στη σκηνή, συνδυάζοντας λόγο, κίνηση και ζωντανή μουσική.

Στη μουσική της παράστασης συναντώνται έργα των Γιόχαν Σεμπάστιαν Μπαχ, Λουίτζι Μποκερίνι και Ερίκ Σατί, μαζί με παραδοσιακά μουσικά κομμάτια από την Κωνσταντινούπολη, τη Μικρά Ασία και τη Χίο.

Παράλληλα, παρουσιάζεται και ένα τραγούδι που γράφτηκε ειδικά για την παράσταση.

Μια παράσταση για τη γλώσσα, τη δημιουργία και τον άνθρωπο

Σχεδόν εκατό χρόνια από το θάνατο του Ψυχάρη, η παράσταση αποδίδει φόρο τιμής στον πρωτοπόρο θεμελιωτή της δημοτικής γλώσσας, φέρνοντας στη σκηνή μια θεατρική διασκευή για «Το Ταξίδι μου», εμπνευσμένη από την ορμή, τη χαρά της δημιουργίας και την αγάπη για τις ομορφιές που συγκινούσαν και κινητοποιούσαν τον συγγραφέα.

Η παράσταση συνεχίζει τη θεατρική της πορεία για δεύτερη χρονιά, μεταφέροντας στη σκηνή ένα έργο που εξακολουθεί να μιλά με δύναμη για τη γλώσσα, τη δημιουργία και τον άνθρωπο.

Γραφιστική επιμέλεια: Στέφανος Παπαθανασίου

Φωτογραφίες: Άγγελος Παππάς