Ημέρες Σύγχρονης Μουσικής: Πολλαπλά Παρόντα

Από την Dr. ιστορικής μουσικολογίας-πιανίστα και μέλος της ΕΕΘΜΚ (Ένωση Ελλήνων Θεατρικών και Μουσικών Κριτικών) Δήμητρα Χόνδρου

Ergon Music Ensemble: A Fragment Concert/A Concert in Fragments

Αφιέρωμα στους György Ligeti και György Kurtág

Παρακολουθήσαμε στις 14 Νοεμβρίου 2026 στην Εναλλακτική Σκηνή της ΕΛΣ στο ΚΠΣΝ, την τελευταία συναυλία από τον κύκλο Ημέρες Σύγχρονης μουσικής: Πολλαπλά Παρόντα. Η βραδιά ξεκίνησε με την Εισαγωγή της anti-anti-opera του Ligeti Le Grand Macabre με τίτλο Prelude and Car HornInterlude (Πρελούδιο και Ιντερλούδιο για Κόρνες Αυτοκινήτων). Πρόκειται για μία σουρεαλιστική εισαγωγή με στοιχεία παρωδίας και humour noir (μαύρο χιούμορ), που εκτελείται από 12 κόρνες αυτοκινήτων και 6 κουδούνια πόρτας, τα οποία χειρίζονται τρεις μουσικοί με τα χέρια και τα πόδια τους σύμφωνα με τις οδηγίες του συνθέτη. Αποτελεί μία πρωτοποριακή «συμφωνική» εισαγωγή όπερας, παρουσιάζοντας ανορθόδοξα και πρωτοφανή ενορχηστρωτικά εφέ στην ιστορία του είδους.Ακολούθησε η Είσοδος του Αρχηγού της Γκεστάπο από την ίδια όπερα, σε μεταγραφή για μικρό σύνολο και διεύθυνση του Νικόλα Βασιλείου. Η υψίφωνος Μαριέττα Σαρρή, απέδωσε όλα τα φωνητικά ακροβατικά του ρόλου, με ακρίβεια και ζωντάνια. Θαυμάσαμε τον απόλυτο συγχρονισμό μεταξύ φωνής και συνόλου, γεγονός που πιστώνεται στον μαέστρο.

Τα Τρία Τραγούδια σε ποίηση του Sándor Weöres του Ligeti, ερμήνευσαν με μεγάλη εκφραστικότητα η Ιωάννα Βρακατσέλη (μεσόφωνος) και ο Χρήστος Σακελλαρίδης (πιάνο). Αποτελούν έναν κύκλο τραγουδιών που ανήκει στην πρώιμη συνθετική περίοδο του Ligeti πριν στραφεί στη μικροπολυφωνία, με εμφανείς επιρροές από την ουγγρική λαϊκή παράδοση και το ύφος των Béla Bartók και Zoltán Kodály, παντρεύοντας το πλούσιο και μελωδικότατο φολκλόρ με πιο σύγχρονες αρμονίες.

Στη συνέχεια, ακούσαμε το έργο δωματίου Σ.Κ. Θόρυβος Ανάμνησης του György Kurtág, σε στίχους του Dezső Tandori για υψίφωνο και βιολί. Τα επτά μέρη που το απαρτίζουν, χαρακτηρίζονται από τη γνωστή μινιμαλιστική αλλά ταυτόχρονα συμπυκνωμένη γραφή του Kurtág. Ο Κώστας Παναγιωτίδης (βιολί) και η Μαριέττα Σαρρή, κατάφεραν να μεταφέρουν στο ακροατήριο την αίσθηση του θραύσματος και της στιγμής, στοιχεία που τεκμαίρουν την ακραία συντομία, η οποία συνιστά συνειδητή επιλογή του συνθέτη.

Ακολούθησαν επίσης του Kurtág, δύο από τα Τέσσερα τραγούδια σε ποίηση του János Pilinszky, για μπασοβαρύτονο, βιολί και κοντραμπάσο, το τελευταίο από τις Τρεις παλιές Επιγραφές για μεσόφωνο και πιάνο, η πρώτη από τις έξι Μπαγκατέλες για φλάουτο, κοντραμπάσο και πιάνο και το δεύτερο τραγούδι Στο Δάσος, από τα τραγούδια σε ποίηση του Hölderlin. Ο Βαγγέλης Μανιάτης, εκτός από εξαίρετος τραγουδιστής, έδωσε ρεσιτάλ υποκριτικής, δίνοντας βαρύτητα στη θρησκευτική και υπαρξιακή πλευρά της ήδη φορτισμένης γλώσσας του Pilinszky. Η Ιωάννα Βρακατσέλη, μας ταξίδεψε σε μια κατανυκτική, θρηνητική ατμόσφαιρα, κάνοντάς μας κοινωνούς στον θλιβερό επιτάφιο μιας νεαρής κοπέλας-της Theresia Hengl, που έφυγε άδοξα. Ο Νίκος Νικόπουλος (φλάουτο), ο Νίκος Τσουκαλάς (κοντραμπάσο) και ο Στέφανος Νάσος (πιάνο), απέδωσαν με ιδιαίτερη φροντίδα τον βίαιο και ρυθμικά έντονο χαρακτήρα του Οργισμένου Χορικού. Στο τελευταίο τραγούδι, ο Βαγγέλης Μανιάτης αποτύπωσε με την ερμηνεία του την αντίθεση ανάμεσα στην ελεύθερη φύση και την ανθρώπινη ύπαρξη.

Τη βραδιά έκλεισε το έργο του Ligeti Nouvelles Aventures, ένα μουσικoθεατρικό έργο που θα μπορούσε να ονομαστεί και ως mini anti-opera, γραμμένο για τρεις τραγουδιστές και μικρό σύνολο. Εδώ ο συνθέτης, δε χρησιμοποιεί συμβατικό κείμενο, αλλά εφευρίσκει μία τεχνητή γλώσσα από ήχους, φωνήεντα, ψιθύρους, κραυγές, γέλια και χειρονομίες, γεγονός που του προσδίδει μία θεατρικότητα, που αποδόθηκε άριστά από τη διεύθυνση του Νικόλα Βασιλείου.

Αξιόλογες και οι «τέσσερεις μικρές νησίδες» της Ισμήνης Μπεκ με τίτλο Building Through Fragments, που αφενός παρουσιάστηκαν σε πρώτη εκτέλεση και αφετέρου, λειτούργησαν ως συνδετικοί κρίκοι μεταξύ των προαναφερθέντων έργων.

Τέλος, αξιοζήλευτο ήταν το υψηλό επίπεδο όλων των μουσικών εκτελεστών, μεταξύ αυτών ο Κώστας Τζέκος (κλαρινέτο), ο Μάνος Βεντούρας (κόρνο), ο Δημήτρης Τραυλός (βιολοντσέλο), ο Μάριος Νικολάου και ο Μπάμπης Ταλιαδούρος (κρουστά).